Rất nhiều câu chuyện cho thấy rằng những người sáng tạo và thành công nhất là những người biết cách tranh luận sao cho đúng đắn.

Làm sao có thể tranh luận mà không công kích cá nhân, nói cách khác, để nổi nóng mà không nổi điên, là một kỹ năng mà ít khi chúng ta được dạy. Chúng ta đều muốn một ngôi nhà êm ấm, vì vậy tốt nhất là không có cãi nhau. Tuy nhiên, nếu trẻ em không bao giờ tiếp xúc với sự bất đồng thì cuối cùng sự sáng tạo của chúng sẽ bị hạn chế.

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà chính trị, tôn giáo, chủng tộc… những chủ đề nhạy cảm thường bị dập tắt hoặc bị chỉ trích ngay khi có ai đó phát biểu ý kiến. Thực tế có rất nhiều cuộc chiến ác liệt diễn ra xuất phát từ sự bất đồng quan điểm giữa một nhóm người. Cũng vì vậy mà việc dạy trẻ em cách tranh luận lại càng trở nên quan trọng. Thế hệ trẻ trong tương lại bắt buộc phải biết cách tranh luận cởi mở.

Có nhiều câu chuyện chứng minh rằng trẻ sống trong những gia đình có “căng thẳng” thì lớn lên sẽ sáng tạo hơn. Căng thẳng ở đây không phải là bạo lực hay chỉ trích cá nhân, mà là bất đồng quan điểm. Một nghiên cứu cho những người trung niên viết những câu chuyện tưởng tượng, kết quả cho thấy những người sáng tạo nhất đến từ những gia đình có cha mẹ xung đột nhiều nhất. Ví như cha mẹ của họ thường xuyên bất đồng quan điểm về nuôi dạy con cái. Họ hướng tới những giá trị, lợi ích khác nhau cho con. Các kiến trúc sư và các nhà khoa học sáng tạo nhất cũng là những người có gia đình nhiều xung đột hơn những đồng nghiệp của họ. Nhà tâm lý Robert Albert khẳng định rằng “Những gia đình bấp bênh mới sinh ra những kẻ sáng tạo, chứ không phải là những gia đình hoà hợp”.

Chứng kiến và tham gia vào những cuộc tranh luận giúp chúng ta dày dạn kinh nghiệm hơn, nâng cao ý chí chiến đấu, rèn luyện những kỹ năng, kiên cường để thua trận chiến hôm nay mà không mất quyết tâm vào ngày mai. Ngược lại, chúng ta sẽ có xu hướng né tránh và sợ hãi.

The Beatles đã tranh luận với nhau rất nhiều về nhạc cụ, lời bài hát và các giai điệu. Steve Jobs và Steve Wozniak đã tranh cãi không ngừng trong khi thiết kế chiếc máy tính Apple đầu tiên. Không ai trong số những người này thành công mà không có bất đồng.

Nếu không có ai để tranh cãi, sẽ không có khả năng bạn từ bỏ cách làm việc cũ để thử những điều mới. Bất đồng là chất xúc tác khi làm việc nhóm, chất xúc tác cho sự sáng tạo. Và thời gian tuyệt vời nhất để học được điều này chính là khi bạn còn nhỏ.

Trẻ em cần được học cách tranh luận sao cho phù hợp. Nhưng đáng buồn thay, nhiều cha mẹ lại dạy con rằng nói không với người khác là bất lịch sự, còn im lặng nghĩa là lịch sự. Im lặng chỉ khiến tình hình tệ hơn, nó thể hiện sự thiếu tôn trọng người đối diện và thiếu tôn trọng với chính mình. Im lặng giống như nói “quan điểm của anh/ của tôi đều chẳng có giá trị gì” hay “tôi không muốn nói chuyện với anh”.

Một vấn đề khác là các bậc cha mẹ thường muốn che giấu mâu thuẫn của họ trước mặt con cái. Họ xuất phát từ nỗi sợ rằng bất đồng sẽ khiến con cái bất an. Nhưng khi chứng kiến cha mẹ xử lý mâu thuẫn thì đó lại là cơ hội để trẻ học. Qua đó, trẻ nhận ra rằng không có ai là luôn luôn đúng – kể cả người mà trẻ thần tượng nhất là bố hay mẹ. Thay vì tuân theo ý kiến của người khác, trẻ sẽ học cách tự suy nghĩ và dựa trên quan điểm của chính mình.

Một nghiên cứu mới đây cho thấy trẻ từ 5 đến 7 tuổi sống với cha mẹ có cách ứng xử tốt khi tranh luận thì có khả năng quan tâm, đồng cảm với người khác cao hơn các bạn bè. Chúng cũng thân thiện hơn và sẵn sàng giúp đỡ các bạn cùng lớp nhiều hơn.

Tóm lại, thay vì cố gắng tránh tranh luận, chúng ta hãy làm mẫu cho trẻ cách tranh luận tích cực và lành mạnh, bắt đầu với 4 nguyên tắc dưới đây:

 Ghi nhớ rằng đây là tranh luận, không phải xung đột.
 Hãy tranh luận để chứng minh rằng bạn đúng, đồng thời, hãy lắng nghe để chứng minh rằng bạn sai.
 Luôn luôn nhớ cần tôn trọng ý kiến của người khác
 Ghi nhận những điểm bạn đồng ý với ý kiến của người kia và những điều bạn học được từ cuộc tranh luận.

Gia đình của bạn có thể sẽ giống như một cái bập bênh vậy, khi tranh luận sẽ có lúc bên này đúng, có lúc bên kia đúng nhưng chúng ta không “triệt hạ” lẫn nhau. Trẻ em cũng cần học được điều này giống như chúng cần học đi, đôi lúc trẻ sẽ ngã nhưng vẫn cần đứng lên để đi tiếp.

Nguồn: Nytimes
Dịch bởi Trang Đinh